Bildiri: TYT Geometri Sorularının Wasan Geometrisi Problemleri Bağlamında İncelenmesi

Özet

Japonya’nın dış dünyaya kapalı olduğu Edo döneminde (17-19. yy) kendine has bir gelişim gösteren Wasan Geometrisi; çemberler arası teğetlik, iç içe geçmiş hiyerarşik figürler ve rutin olmayan, çok çözümlü problem yapılarıyla karakterize edilmekte ve modern geometri öğretimi için alternatif bir perspektif sunmaktadır. Türkiye’de yükseköğretime geçişte uygulanan Yükseköğretim Kurumları Sınavı’nın (YKS) ilk aşaması olan Temel Yeterlilik Testi (TYT), ulusal ölçekte kritik bir değerlendirme işlevi görmektedir. TYT kapsamındaki geometri soruları, görsel yorumlama ve ilişkilendirme becerilerini içeren yapılar barındırmaktadır.

Alanyazında Wasan geometrisinin çok çözümlü ve sistematik yapısının ileri matematiksel düşünceyi desteklediği ve geometri başarısını olumlu etkilediği gösterilmiştir. Wasan kriterlerinin ulusal sınavlardaki geometri sorularına uygulanabilirliği daha önce LGS özelinde incelenmiş ancak TYT geometri soruları bu perspektiften ele alınmamıştır. Bu durum, çalışmanın temel çıkış noktasını oluşturmaktadır.

Bu araştırmada, 2021-2025 yılları arasında sorulan toplam 50 TYT geometri sorusu veri seti olarak belirlemiştir. Nitel araştırma yaklaşımı kapsamında doküman incelemesi yöntemi kullanılmış; çember kullanımı, teğetlik, geometrik şekil çeşitliliği, çok çözümlü yapı, görsellik, sistematik bağıntı, rutin olma durumu ve bağlamlaştırılmış kurguların yapısal yoğunluğu olmak üzere sekiz boyutlu bir analiz çerçevesi kullanılmıştır. Veri toplama aracının geçerliği uzman görüşleri ile yapılandırılmış, güvenirlik çalışmaları kapsamında bağımsız kodlamalar yapılmış ve Kendall’ın W uyuşum katsayısı analizi ile desteklenmiştir (W = ,93).

Araştırma bulguları, incelenen TYT geometri sorularının orta düzeyde Wasan uyumu sergilediğini göstermektedir. Sistematik bağıntı (1,84/2,00) ve görsellik (1,64/2,00) en yüksek puanları alırken, Wasan geleneğinin özünü oluşturan çember kullanımı (0,06/2,00) ve teğetlik (beş yılda yalnızca 1 soru) TYT sorularında neredeyse hiç yer bulmamaktadır. Çok çözümlülük (ort. = 0,62/2,00) ve geometrik şekil çeşitliliği (0,32/2,00) açısından da soruların Wasan problemlerine kıyasla daha dar bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir.

Nitekim çok çözümlü problemlerin öğrencilerin matematiksel düşünme ve akıl yürütme becerilerini geliştirdiği; Wasan problemlerinin ise farklı temsil biçimleri arasında dönüşüm kapasitesini artırdığı literatürde gösterilmiştir. Bununla birlikte, TYT’nin bu potansiyeli yapısal düzeyde ne ölçüde yansıttığı bu çalışmayla ilk kez sistematik olarak sorgulanmıştır. Çalışma, TYT sorularının teknik kurgularının Wasan prensiplerindeki gibi derin hiyerarşik ve çok çözümlü bir potansiyel barındırıp barındırmadığını yapısal olarak ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir. Araştırma bulguları doğrultusunda, geometri öğretim program ve materyallerinin Wasan perspektifiyle zenginleştirilmesi önerilmektedir. Bu kapsamda, sistematik bağıntıyı ön plana çıkaran ve çoklu çözüme olanak tanıyan problem türlerine daha geniş yer açılması büyük önem taşımaktadır.

İrem ÖCAL, Dr. Öğr. Üyesi Atilla ÖZDEMİR