Bildiri: Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarıyla Yürütülmüş Bilimselokuryazarlık Makaleleri: Sistematik Derleme

Özet

Bu araştırmanın amacı fen bilgisi öğretmen adaylarıyla yürütülmüş bilimsel okuryazarlık makalelerinin genel dağılımlarının sistematik derleme yöntemiyle incelenmesidir. Bu araştırma doğrultusunda Google Akademik üzerinden Türkçe dilinde tüm zaman dilimlerinde 12 makale taranmıştır. Araştırmalar amaç, yıl, yöntem, desen, veri toplama aracı ve sonuç kodlarıyla incelenmiştir. Çalışmalar amaçlarına göre sınıflandırıldığında bilimsel okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi alanında on iki makalede sekiz çalışma ile yoğunlukta olduğu, müdahale etme çalışmalarının ise arttırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Fen Bilgisi öğretmen adayların bilimsel okuryazarlık düzeyleri çoğunlukla orta düzeydedir. Bilimsel okuryazarlığın ölçülmesinde standartlaşmış ölçeklere ağırlık verilmiştir. Ölçeklerden elde edilen nicel verilerin yanında nitel verilerin kullanılması, bilimsel okuryazarlığın çok boyutlu yapısını tam olarak ifade edeceğini düşündürmektedir. Çalışmaların yılları incelendiğinde en fazla çalışmanın 2020 yılında yapılmış olduğu, 2020’den sonra ise çalışma sıklığının azaldığı görülmüştür. Bu çalışmalarda sekiz tane nicel, iki tane nitel, iki tane karma yöntem kullanılmıştır. İncelenen çalışmaların büyük çoğunluğunun tarama deseninde olduğu deneysel çalışmalardan yarı deneysel çalışmaların ise sınırlı kaldığı görülmüştür. Bu durum alan yazında bilimsel okuryazarlığı geliştirmeye yönelik uygulama çalışmalarının yetersiz kaldığını göstermiştir. Çalışmalarda ulaşılan sonuçlara göre adayların bilimsel becerileri ve sınıf düzeyleri, bilimsel okuryazarlık üzerinde anlamlı bir fark yaratmıştır. Müdahale temelli (deneysel) çalışmaların eksikliği göz önüne alındığında, öğretmen adaylarının bilimsel okuryazarlık düzeylerini doğrudan artırmaya yönelik uygulama rehberleri geliştirilebilir.
Anahtar kelimeler: Bilimsel okuryazarlık, fen öğretmen adayları, sistematik derleme

KAYNAKÇA
Akgün, A., Özden, M., Çinici, A., Sonekincı, A., & Aygün, H. A. (2014). Fen bilgisi öğretmen ve öğretmen adaylarının fen ve teknoloji okuryazarlığı seviyeleri ile özyeterlik ve tutum düzeyleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Akademik Bakış Dergisi, (43).
Benzer, E. (2020). Bilimsel okuryazarlık ve medya okuryazarlığı arasındaki ilişki: Fen bilgisi öğretmen adayları örneği. Araştırma ve Deneyim Dergisi (ADEDER), 5(1).
Can, Ş., & Çelik, C. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının Türkiye istatistiki bölge birimlerine göre evrensel fen okuryazarlık düzeyi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 49, 112–133.
Göktepe, D., Eroğlu Doğan, E., & Doğan, D. (2022). Fen bilimleri öğretmenlerinin bilimsel okuryazarlık beceri düzeylerinin farklı değişkenler açısından değerlendirilmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 13(1), 233–253. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1058046
Gündüz, M., & Kurnaz, Ş. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının fen okuryazarlığı ve alan bilgisi yeterliliklerinin karşılaştırılması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(67), 539–548. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3758
Kaya, M., & Bacanak, A. (2013). Fen ve teknoloji öğretmen adaylarının düşünceleri: Fen okuryazarı birey yetiştirmede öğretmenin yeri. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (21), 209–228.
Önen Öztürk, F. (2016). Bilim-teknoloji-toplum hakkındaki görüşler ile fen ve teknoloji okuryazarlığı öz yeterlik algısı üzerine bir çalışma. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 10(1). https://doi.org/10.17522/nefefmed.87937
Özdemir, O. (2010). Fen ve teknoloji öğretmen adaylarının fen okuryazarlığının durumu. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 7(3), 42–56.
Sağlam, M., Türkmen, H., & Pekmez, E. (2016). Fen bilimleri dersi öğretmen adaylarının bilimsel okuryazarlık kavramı üzerine düşünceleri: Bir durum çalışması. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 10(2), 46–64.
Tatlı, E., & Şahin, F. (2020). Bilim kurgu filmlerinin fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimsel okuryazarlıklarına ve bilime yönelik tutumlarına etkisinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (53), 488–514. https://doi.org/10.21764/maeuefd.551278
Tekin, N., Aslan, O., & Yağız, D. (2016). Fen bilimleri öğretmen adaylarının bilimsel okuryazarlık düzeyleri ve eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 23–50. https://doi.org/10.17539/aej.76710
Turgut, H., & Fer, S. (2006). Fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimsel okuryazarlık yeterliklerinin geliştirilmesinde sosyal yapılandırmacı öğretim tasarımı uygulamasının etkisi. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, (24), 205–229.

Nilay ŞİMŞEK, İlksen ÇİMEN, Melike GÜR, Şevval Ceyda TUTU