Bildiri: Matematikçi ve Matematik Öğretmeni Kimliğine Görsel Bir Bakış: Öğretmen Adaylarının Zihinsel İmgeleri Üzerine Bir Çizim Analizi

Özet

Matematik eğitimi sürecinde öğretmen adaylarının geliştirdikleri mesleki kimlik, onların gelecekteki öğretim pratiklerini doğrudan etkileyen dinamik bir yapıdır. Bu kimliğin inşasında, adayların zihnindeki matematikçi ve matematik öğretmeni imgeleri kritik bir rol oynamaktadır. Söz konusu imgeler sadece yüzeysel birer algı değil, Shulman (1986) tarafından kavramsallaştırılan Pedagojik Alan Bilgisi (PAB) çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bu imgeler, adayın matematiksel bilgiyi nasıl anlamlandırdığına ve bu bilgiyi öğretimsel temsillere nasıl dönüştüreceğine dair derin inanışlarını yansıtmaktadır. Bu çalışma, ilköğretim matematik öğretmeni adaylarının söz konusu iki figüre yönelik zihinsel imgelerini çizimler aracılığıyla derinlemesine incelemeyi amaçlayan nitel bir araştırmadır.
Araştırmada, katılımcıların zihinsel temsillerini kendi ifadeleriyle ortaya koyabilmek amacıyla nitel araştırma desenlerinden olgubilim yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, Akdeniz Bölgesi’ndeki bir devlet üniversitesinin İlköğretim Matematik Öğretmenliği programında öğrenim gören toplam 20 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Katılımcılar, sınıf düzeyi ve cinsiyet değişkenlerine göre dengeli bir yapıda (1. sınıfta 5 kadın, 5 erkek; 4. sınıfta 5 kadın, 5 erkek) maksimum çeşitlilik örneklemesi ile seçilmiştir. Nitel araştırmaların doğası gereği, bu çalışma genelleme kaygısından ziyade Shulman’ın (1986) işaret ettiği teorik temellerin adaylardaki yansımalarını derinlemesine analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda çalışma grubu 20 kişi ile sınırlandırılarak, her bir katılımcıdan elde edilen veri birimi yoğunluğu üzerinden veri doygunluğuna ulaşılması hedeflenmiştir.
Veri toplama sürecinde adaylardan matematikçi ve matematik öğretmeni kavramlarını temsil eden iki ayrı çizim yapmaları ve bu çizimlerini yazılı olarak açıklamaları istenmiştir. Çizimlerin analizinde fiziksel özellikler, eylemin niteliği ve mekânsal bağlamı temel alan Aguilar vd. (2014) tarafından önerilen kategoriler kullanılarak, adayların zihnindeki matematikçi algısı ve matematik öğretmeni algısı sosyal temsiller bağlamında çözümlenmektedir. Araştırmanın analiz aşaması halen devam etmekte olup, detaylı bulgular kongre kapsamında sunulacaktır. Elde edilen bulgular, matematikçi imgesinin büyük ölçüde erkek (f=10), yalnız çalışan ve matematiksel sembollerle ilişkilendirilen bir figür olarak temsil edildiğini göstermektedir. Matematikçiler çoğunlukla akademik ve soyut ortamlarda, hesaplama ve formül üretme gibi ürün odaklı etkinliklerle betimlenmiştir. Buna karşılık matematik öğretmeni imgesi daha çok sınıf ortamında, öğrencilerle etkileşim halinde (f=11) ve rehberlik eden bir figür olarak temsil edilmiştir. Öğretmen figürlerinin önemli bir kısmının güler yüzlü (f=9) ve öğrenciyle birlikte (f=13) çizilmesi, öğretmenliğin sosyal ve pedagojik boyutunun ön plana çıktığını göstermektedir. Sosyal temsiller açısından matematikçi imgelerinin çoğunlukla geleneksel/stereotipik, matematik öğretmeni imgelerinin ise modern/inşacı özellikler taşıdığı belirlenmiştir. Çalışmanın sınırlılığı, verilerin tek bir üniversite ve belirli bir örneklem grubu ile sınırlı olmasıdır. Elde edilecek veriler ışığında, öğretmen eğitimi programlarında adayların mesleki kimlik farkındalıklarını artıracak ve kalıplaşmış algıları dönüştürecek uygulamalı atölye çalışmalarının eklenmesi önerilmektedir.

Aynur İpek PEHLİVAN, Dr. Öğr. Üyesi Atilla ÖZDEMİR