Bildiri: Satranç Modülü I-II (2022) Öğretim Programının Uygulayıcı Görüşleri Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Özet

Eğitim programlarının yalnızca yazılı belgeler olarak değil, sınıf ortamında hayat bulan dinamik süreçler olarak değerlendirilmesi gerektiği görüşü, program geliştirme ve uygulama araştırmalarının odak noktalarından birini oluşturmaktadır. Bu bağlamda öğretmenlerin ve uygulayıcıların programa ilişkin bilgi, yorum ve tutumlarını kapsayan program okuryazarlığı kavramı, eğitim araştırmalarında giderek daha fazla ilgi gören bir alan hâline gelmektedir. Türkiye’de satranç eğitimi, Millî Eğitim Bakanlığı’nın seçmeli dersler ve modüler yapılar aracılığıyla desteklediği bir alan olarak öne çıkmaktadır. Güncellenen Satranç Modülü I-II öğretim programı ise ortaokul düzeyinde beceri temelli bir yaklaşımı hayata geçirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, söz konusu programın sahada ne ölçüde ve hangi koşullar altında hayata geçirilebildiğinin uygulayıcı deneyimleri temel alınarak daha ayrıntılı biçimde ele alınmasının alanyazına katkı sunabileceği düşünülmektedir. Bu gerekçeyle tasarlanan araştırmanın temel amacı, Satranç Modülü I-II (2022) öğretim programının Isparta ili ortaokullarındaki uygulama sürecini, programı fiilen yürüten öğretmen ve antrenörlerin görüşleri çerçevesinde değerlendirmektir. Bu amaç doğrultusunda uygulayıcıların program okuryazarlığı düzeyleri, programın kazanımlarına yönelik algıları, içeriklerin sınıf düzeyine uygunluğu, tercih edilen öğretim yöntemleri, fiziksel ve teknolojik altyapının yeterliliği, ölçme-değerlendirme pratikleri ve programın geliştirilmesine yönelik önerileri araştırmanın alt soruları arasında yer almaktadır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden betimsel desen çerçevesinde yürütülmesi planlanmaktadır. Çalışma grubu, Isparta ilindeki ortaokullarda 2024-2026 döneminde söz konusu modülü fiilen uygulayan 40 öğretmen ve antrenörden oluşmaktadır. Katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme tekniğiyle belirlenmiştir. Veri toplama sürecinde araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılacaktır. Form, programı tanıma ve okuma, yorumlama, uygulama ve değerlendirme olmak üzere program okuryazarlığının dört temel boyutunu kapsayan 11 açık uçlu sorudan oluşmaktadır. Görüşme formunun kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla bir satranç antrenörü, bir ölçme ve değerlendirme uzmanı ile bir Türkçe dil uzmanından uzman görüşü alınmıştır. Görüşmelerin katılımcı onayı alınarak ses kaydıyla desteklenmesi ve deşifre edilen metinlerin katılımcılara teyit ettirilmesi planlanmaktadır. Verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi benimsenecek; bulgular önceden belirlenmiş temalar altında sınıflandırılarak yorumlanacaktır. Araştırmanın bazı sınırlılıkları bulunmaktadır. Çalışmanın yalnızca Isparta ili ile sınırlı tutulması, bulguların genellenebilirliğini kısıtlayabilir. Katılımcı sayısının 20 kişiyle sınırlı kalması ve örneklemin yalnızca çalışan yetişkinlerden oluşması da bu sınırlılıklar arasında değerlendirilebilir. Bunların yanı sıra nitel araştırmanın doğasından kaynaklanan araştırmacı yorumu ve katılımcı anlatılarındaki öznel eğilimler de bulgular değerlendirilirken göz önünde bulundurulması gereken etkenler olarak öne çıkmaktadır. Araştırmadan elde edilecek bulgular, Satranç Modülü’nün ortaokul düzeyindeki uygulama güçlüklerini ve başarı koşullarını ortaya koyması açısından önem taşımaktadır. Uygulayıcıların programa bağlılık düzeyleri ile farklılaştırma eğilimleri arasındaki ilişkinin anlaşılmasının, program geliştirme süreçlerine katkı sunabileceği düşünülmektedir. Ayrıca araştırmanın, satranç eğitiminde program okuryazarlığına ilişkin alanyazındaki boşluğu kısmen doldurabileceği ve bu alanda yürütülecek ileri araştırmalara zemin hazırlayabileceği öngörülmektedir. Araştırma bulgularının, satranç modülünün daha geniş bir coğrafyada ve farklı okul kademelerinde uygulanabilirliğini artırmaya yönelik politika önerilerine katkı sunması beklenmektedir. Özellikle fiziksel altyapı yetersizlikleri, materyal eksikliği ve uygulayıcı yeterliliği gibi alanlarda ortaya çıkabilecek bulgular, ilgili paydaşlara somut ve uygulamaya dönük öneriler geliştirilmesine olanak tanıyabilir. Bunun yanı sıra araştırmanın, öğretmen ve antrenör yetiştirme programlarına yönelik müfredat düzenlemelerine de yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

Mehmet KUTDEMİR, Dr. Öğr. Üyesi Atilla ÖZDEMİR