Bildiri: Eğitimde Yapay Zekâ Destekli Üretimin Yükselişi ve Ölçme Değerlendirme Yaklaşımlarının Dönüşümü

Özet

Bu çalışmanın amacı, eğitimde yapay zeka destekli üretimin artışını ve ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin kullanımındaki yapay zeka destekli uygulamaların genel çerçevesini çizmek ve bu yönde işlev gören yapay zeka araçlarını ne şekilde kullanılabileceğini önermektir. Yapay zekâ teknolojilerinin eğitim ortamlarına hızla dâhil olması, öğretmenlerin ölçme ve değerlendirme süreçlerini yeniden gözden geçirmelerini gerekli kılmaktadır. Günümüzde öğrencilerin performans görevlerini, klasik ödevlerini ve en basit düzeydeki zihinsel faaliyetleri dahi yapay zekâ araçlarıyla üretme eğiliminde oldukları görülmektedir. Öğretmenlerin ise bu ürünleri yapay zekâ destekli doğrulama mekanizmalarıyla denetlemeye yöneldikleri varsayıldığında, öğretim sürecinin döngüsel bir makine davranışına dönüşme riski ortaya çıkmaktadır. Bu durum hem öğrenmenin ölçülebilirliğini zayıflatmakta hem de öğretmenin rehberlik ve değerlendirme rolünü gölgede bırakma potansiyeli taşımaktadır. Temel nitel araştırma deseni ile hazırlanan bu çalışmada veriler, alan yazınında yer alan ve konu ile ilişkili akademik kaynakların incelenmesi yoluyla elde edilmiştir. Bu kaynaklar; güncellik, güvenilirlik ve araştırmanın odağıyla uyumluluk ölçütleri doğrultusunda seçilmiştir. Analiz aşamasında doküman analizi yöntemi kullanılmış; incelenen çalışmalar ortak temalar, benzer bulgular ve tekrar eden sorunlar temelinde çözümlenmiştir. Böylece hem mevcut literatürün genel yönelimi hem de yapay zekâ çağında ölçme–değerlendirme süreçlerinin nasıl şekillendiğine yönelik bütüncül bir çerçeve oluşturulmuştur. Sonuç olarak bu çalışmada; öğretmenlerin değerlendirme uygulamalarını güncellemeleri, yapay zekâ okuryazarlıklarını geliştirmeleri ve süreç odaklı, öğrencinin zihinsel üretimini önceleyen görevler tasarlamaları bir zorunluluk hâline geldiği ifade edilmiştir. Bu sonuçlardan yol çıkarak yapay zekâ tarafından ikame edilemeyen etkinliklerin—drama, anlık sözlü değerlendirme, sahada gözlem temelli projeler ve el yazısıyla belgelenmesi, yapay zekâ ile iş birlikli uygulamalarda yapay zekanın yalnızca veri toplama, taslak oluşturma veya çoklu bakış açısı sunma gibi destekleyici rollerle sınırlandırılması gibi birtakım öneriler sunulmuştur.

Fatma HAN