Bildiri: Ölçme ve Değerlendirme Kavramlarına Yönelik Metaforik Algılar: İlköğretim Matematik Öğretmenleri Üzerine Nitel Bir Araştırma

Özet

Matematik eğitiminde ölçme ve değerlendirme süreçlerinin niteliği, geçerlik, güvenirlik ve kullanışlılık kavramlarının doğru anlaşılması ve uygulanmasıyla doğrudan ilişkilidir. Bu kavramlar çoğunlukla teknik ele alınsa da öğretmenlerin yükledikleri anlamlar değerlendirme uygulamalarını belirleyen önemli bir faktördür. Bu doğrultuda araştırmanın amacı, Isparta ilindeki ortaokullarda görev yapan matematik öğretmenlerinin geçerlik, güvenirlik ve kullanışlılık kavramlarına ilişkin metaforik algılarını belirlemek ve kategorik olarak analiz etmektir.
Araştırma, nitel yaklaşım kapsamında olgubilim (fenomenoloji) deseninde yürütülmüştür. Çalışmanın katılımcılarını Isparta’da görev yapan 137 ilköğretim matematik öğretmeni oluşturmaktadır. Katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş ve gönüllülük esasına göre sürece dahil edilmiştir. Veriler, katılımcıların ilgili kavramlara (sınıf içi öğrenmelerin değerlendirilmesi, geçerlik, güvenirlik, kullanışlılık) yönelik metafor cümlelerini tamamlamalarıyla elde edilmiş ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Kodlayıcılar arası güvenirlik Krippendorff Alpha katsayısı ile hesaplanmış ve güçlü uyum (α = .92) bulunmuştur.
İçerik analizi, öğretmenlerin bu kavramları farklı kavramsal çerçevelerle temsil ettiğini göstermektedir. Sınıf İçi Değerlendirme sekiz kategoride toplanmış olup en baskın kategori “Yansıtma ve Geri Bildirim”dir (%24). Geçerlik kavramı yedi kategoriden oluşmakta ve “Hedef-Araç Uyumu” (%27) en yüksek frekansa sahiptir. Güvenirlik kavramı altı kategoride yoğunlaşmış, “Tutarlılık ve Tekrarlanabilirlik” (%40) en baskın kategori olmuştur. Kullanışlılık kavramında ise altı kategori arasından “Pratiklik ve Kolay Uygulanabilirlik” (%30) öne çıkmıştır.
Bulgular, geçerlik ve güvenirliğin daha çok soyut ve ilkesel çerçevede, kullanışlılığın ise daha somut ve uygulama odaklı kavramsallaştırıldığını göstermektedir. Ortak metaforların farklı anlamlarla kullanılması ve kavramlar arası örtüşmeler, mesleki anlamda kavramsal bir karmaşaya işaret etmektedir. Araştırmanın Isparta iliyle sınırlı olması nedeniyle, benzer çalışmaların farklı örneklemlerle yürütülmesi önerilmektedir. Ayrıca, bu metaforik algıların öğretmen eğitimi programlarında ele alınması alana önemli katkılar sağlayabilir.
Anahtar Sözcükler: İlköğretim matematik eğitimi, geçerlik, güvenirlik, kullanışlılık, metafor analizi, öğretmen algıları.
Keywords: Primary mathematics education, validity, reliability, usability, metaphor analysis, teacher perceptions.

Sıla SUNGUR, Dr. Öğr. Üyesi Atilla ÖZDEMİR