Bildiri: İlköğretim Matematik Öğretmen Adaylarının Ölçme ve Değerlendirme Kavramlarına İlişkin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi

Özet

Bu çalışma, ilköğretim matematik öğretmeni adaylarının “sınıf içi öğrenmelerin değerlendirilmesi”, “geçerlik”, “güvenilirlik” ve “kullanışlılık” kavramlarına ilişkin zihinsel yapılarını ve bu yapıların “Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme” dersini alma durumuna göre nasıl farklılaştığını incelemeyi amaçlamaktadır.
Araştırma, nitel-olgubilim deseniyle yürütülmüş; Süleyman Demirel Üniversitesi’nde öğrenim gören 79 ilköğretim matematik öğretmeni adayı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu dersi alma durumuna göre “Almadım” (n=19), “Devam” (n=23) ve “Aldım” (n=37) olmak üzere üç alt gruba ayrılmıştır. Veri toplama sürecinde “… gibidir; çünkü …” formatındaki metafor formu ile her kavram için 60 saniyelik süre kısıtlamasıyla uygulanan Kelime İlişkilendirme Testi (KİT) kullanılmıştır. Metafor verileri Saban’ın (2008) beş aşamalı modeliyle, KİT verileri ise Bahar vd.’nin (1999) Ortak Kesme Noktası tekniğiyle analiz edilmiştir.
Bulgular iki eksen üzerinden sunulmaktadır. Metafor analizine göre “Almadım” grubu değerlendirme kavramını ağırlıklı olarak sınav ve test ile özdeşleştirmiş; güvenilirliği dürüst arkadaş ve ailem gibi kişisel güven metaforlarına, geçerliği ise oy birliği ve siyasal seçimler gibi toplumsal onay çerçevesine hapsetmiştir. “Devam” grubunda geçiş dönemi belirgindir: teknik metaforlar (mekanik dişli takımı, bina temeli) ortaya çıkmış, ancak güvenilirlik-geçerlik kavramsal karışıklığı sürmektedir. “Aldım” grubunda ise navigasyon, sınıfın omurgası ve hedefi vuran ok gibi olgun imgeler psikometrik çerçevenin yerleştiğini ortaya koymaktadır. KİT verileri bu dönüşümü sayısal düzlemde de doğrulamaktadır: Güvenilirlik kavramında “Almadım” grubunun tepe noktası dürüstlük (f=7) ve aile (f=3) sözcüklerindeyken “Aldım” grubunda tutarlılık (f=19), doğruluk (f=16) ve tekrarlanabilir (f=8) öne çıkmaktadır. Geçerlik kavramında “Aldım” grubunun kavram ağı doğruluk (f=17), uygunluk (f=16) ve kapsam (f=7) düğümleriyle çok katmanlı bir yapı sergilemektedir. Kullanışlılık ise kolay-pratik-ekonomik üçlüsüyle her üç grupta tutarlı bilinirşelliğini korumaktadır.
Sonuç olarak bulgular, ölçme ve değerlendirme dersinin adayların bilişsel haritası üzerinde sistematik ve yönlü bir dönüşüm yarattığını göstermektedir. Bununla birlikte dersi tamamlamış adaylarda bile güvenilirlik-geçerlik ayrımına ilişkin kalıntı yanılgılar (%18.9) sürmekte; bu durum kavramsal çatışma ortamları sunan, yapılandırmacı öğretim stratejilerine dayalı bir ders tasarımı ihtiyacını gündeme taşımaktadır.

Gökhan ÇAN, Dr. Öğr. Üyesi Atilla ÖZDEMİR